NJË VIT VIZION, PËRKUSHTIM DHE REZULTATE – NJË KAPITULL I RI NË ZHVILLIMIN E QENDRËS KOMBËTARE TË KONSERVIMIT
Më 22 korrik 2026 u shënua një vit nga emërimi i mr Aleksandar Jordanoskit si drejtor i Qendrës Kombëtare të Konservimit – Shkup, institucioni kombëtar përgjegjës në fushën e hulumtimit, projektimit, konservimit dhe mbrojtjes së trashëgimisë kulturore të paluajtshme. Kjo periudhë përbën një mundësi për të bërë një pasqyrë të aktiviteteve të realizuara, rezultateve të arritura dhe ndryshimeve që kanë kontribuar në forcimin e mëtejshëm të rolit të institucionit në mbrojtjen, konservimin, restaurimin dhe promovimin e vlerave të trashëgimisë kulturore.
Gjatë dymbëdhjetë muajve të fundit, Qendra Kombëtare e Konservimit ka realizuar një numër të madh aktivitetesh të orientuara drejt përmirësimit të punës profesionale, kushteve të punës dhe forcimit të kapaciteteve institucionale. Puna është udhëhequr nga një vizion i qartë për ndërtimin e një institucioni modern, funksional dhe të dukshëm, që luan rol aktiv në proceset e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore dhe është faktor i rëndësishëm në këtë fushë.
Vëmendje e veçantë iu kushtua organizimit të brendshëm dhe përmirësimit të kushteve të punës. Në drejtim të avancimit të funksionimit të institucionit, u intensifikuan procedurat për harmonizimin dhe modernizimin e kornizës normative. U punua në përgatitjen dhe përditësimin e sistematizimit të vendeve të punës, harmonizimin e Statutit të institucionit, si dhe hartimin dhe rishikimin e rregulloreve dhe akteve të brendshme, me qëllim sigurimin e një organizimi më efikas të proceseve të punës, rritjen e sigurisë juridike dhe përcaktimin e qartë të kompetencave dhe përgjegjësive. Për forcimin e kapaciteteve institucionale, po ndërmerren gjithashtu aktivitete për punësimin e kuadrove të reja profesionale dhe plotësimin e vendeve deficitare të punës, duke krijuar kushte më të mira për realizimin e aktiviteteve programore aktuale dhe të ardhshme.
Paralelisht me këtë, pas një periudhe shumë të gjatë, u ndërmor pastrimi, riorganizimi dhe lirimi i hapësirave që për dekada nuk ishin shfrytëzuar në mënyrë të duhur, si dhe u përmirësua organizimi i ambienteve të punës. U rregulluan depot dhe magazinat, u përmirësuan kushtet për ruajtjen e dokumentacionit dhe materialeve dhe u krijua një mjedis pune më funksional për punonjësit.
Aktivitete të rëndësishme u realizuan edhe brenda kompleksit të institucionit. U rregulluan oborri, parkingu dhe parkingu nëntokësor, në bashkëpunim me Komunën e Çairit dhe EVN Maqedoni, duke përmirësuar ndjeshëm qasjen, sigurinë dhe funksionimin e përditshëm të institucionit. Edhe pse këto ndërhyrje nuk janë gjithmonë të dukshme për publikun, ato përbëjnë një parakusht të rëndësishëm për funksionim efikas dhe zhvillim afatgjatë të institucionit.
Gjatë kësaj periudhe, Qendra Kombëtare e Konservimit ka qenë më shumë se kurrë e pranishme në terren. U krijuan kushte reale për një punë më të vazhdueshme dhe më efikase në terren përmes përmirësimit të organizimit, mirëmbajtjes së rregullt dhe funksionalitetit të automjeteve zyrtare, si dhe përmes mbështetjes më të mirë logjistike për ekipet profesionale.
Ky hap ishte rezultat i angazhimit të vazhdueshëm të drejtorit, mr Aleksandar Jordanoskit, për krijimin e kushteve më të mira të punës dhe përmirësimin e proceseve që lidhen me hulumtimin, projektimin dhe mbrojtjen e drejtpërdrejtë të trashëgimisë kulturore. Kushtet e krijuara mundësuan realizimin shumë më intensiv të hulumtimeve në terren dhe të ndërhyrjeve konservuese-restauruese.
Janë realizuar një numër i madh inspektimesh profesionale, hulumtimesh konservuese, gërmimesh arkeologjike mbrojtëse, projekteve konservuese, si dhe ndërhyrje konservuese-restauruese në trashëgiminë kulturore të paluajtshme. Ndër to, një vend të veçantë zënë aktivitetet mbrojtëse të lidhura me kishën Shën Gjergji në Nagoriçan të Vjetër, kompleksin manastiror të Leshkës, punimet arkeologjike në terren për nevojat e NP Hidrosistemi “Zletovica”, si dhe Shtëpinë-Përkujtimore të Kryengritjes së Razllovecit në Razllovc. Rezultate të rëndësishme u arritën edhe në fushën e konservimit dhe restaurimit të trashëgimisë kulturore të paluajtshme sipas funksionit të saj, përmes mbrojtjes së drejtpërdrejtë të një numri të madh veprash ikonografike dhe konstruksioneve të ikonostaseve (Kisha Shën Spasi në Nogajevc, Manastiri i Bigorit Shën Gjon Pagëzori, Kisha Shën Akili i Larisës në Trebishtë etj.), veçanërisht të ikonave të vjedhura, të cilat më pas u gjetën në Republikën e Shqipërisë.
Paralelisht me mbrojtjen e drejtpërdrejtë, institucioni po realizon hulumtime konservuese për hartimin e projekteve për arkitekturën dhe pikturën murale të Manastirit të Pollogut Shën Gjergji në Liqenin e Tikveshit, si dhe projekte për mbrojtjen e urave Jokshir dhe Arguliç në Kratovë. Gjithashtu, janë në zhvillim hulumtimet konservuese për rindërtimin e objektit Shkolla e Vjetër në Podvis të Kërçovës dhe të Kullës së Sahatit në Tetovë. Në fushën e valorizimit dhe menaxhimit të trashëgimisë po përgatiten elaboratet për Postën e Vjetër në Tetovë dhe Kishën Shën Ilia në Stençë, si dhe planet e menaxhimit për Bërthamën e Vjetër Urbane të Kratovës, në bashkëpunim me Komunën e Kratovës dhe Muzeun e Qytetit të Kratovës, si dhe për Ansamblin Memorial Gorno Vranovci, në bashkëpunim me Komunën e Çashkës dhe Muzeun Popullor – Veles. Në këtë mënyrë, Qendra Kombëtare e Konservimit vepron njëkohësisht në fushën e hulumtimit, projektimit, mbrojtjes së drejtpërdrejtë dhe menaxhimit afatgjatë të trashëgimisë kulturore.
Një sukses jashtëzakonisht i rëndësishëm është restaurimi dhe inaugurimi solemn i Shtëpisë-Përkujtimore të Kryengritjes së Razllovecit, në prag të shënimit të 150-vjetorit të kësaj ngjarjeje historike. Ceremonia e inaugurimit u zhvillua në praninë e Kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, prof. dr. Hristijan Mickoski, dhe Ministrit të Kulturës dhe Turizmit, gjë që konfirmoi edhe një herë rëndësinë e këtij projekti për shtetin dhe për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore kombëtare. Me realizimin e ndërhyrjeve konservuese-restauruese, ky objekt i rëndësishëm memorial u rikthye në funksion dhe iu kthye qytetarëve si vend kujtese, edukimi dhe promovimi kulturor. Projekti përfaqëson një nga rezultatet më të dukshme dhe më domethënëse të punës së Qendrës Kombëtare të Konservimit gjatë periudhës së kaluar dhe dëshmon rolin e saj në mbrojtjen dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore. Realizimi i suksesshëm i tij konfirmoi kapacitetin profesional të institucionit për përgatitjen dhe zbatimin e ndërhyrjeve komplekse konservuese-restauruese në monumentet e paluajtshme të kulturës.
Rezultatet e arritura janë fryt edhe i punës së përbashkët dhe përkushtimit të një pjese të stafit të institucionit, profesionalizmi i lartë, integriteti profesional, përvoja shumëvjeçare dhe qasja e përgjegjshme e të cilëve mundësuan realizimin me sukses edhe të projekteve më komplekse kërkimore dhe konservuese-restauruese. Njohuritë, profesionalizmi, përkushtimi dhe gatishmëria e tyre për të punuar edhe në kushte të vështira në terren përbëjnë bazën mbi të cilën ndërtohet funksionimi i suksesshëm dhe zhvillimi i vazhdueshëm i institucionit. Veçanërisht duhet theksuar se ndër të punësuarit bëjnë pjesë ekspertë të shquar, autoritete të afirmuara në fushat e tyre profesionale, si dhe kuadro profesionale që me punën, rezultatet dhe zhvillimin e tyre të vazhdueshëm po dëshmojnë gjithnjë e më shumë potencialin e tyre.
Me qëllim forcimin e profesionalizmit dhe cilësisë së punës, u themelua edhe Këshilli Profesional i Qendrës Kombëtare të Konservimit, si organ këshillimor që kontribuon në shqyrtimin e çështjeve nga fusha e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore dhe në zhvillimin e mëtejshëm të veprimtarisë profesionale. Vëmendje e veçantë i kushtohet edhe ngritjes së vazhdueshme profesionale të punonjësve përmes pjesëmarrjes në trajnime, punëtori, seminare dhe forma të tjera edukimi në vend dhe jashtë tij, me qëllim ndjekjen e praktikave bashkëkohore të konservimit, zbatimin e metodave të reja dhe avancimin e mëtejshëm të kompetencave profesionale të stafit.
Përveç realizimit të projekteve dhe detyrave të veta, institucioni ofron vazhdimisht ndihmë profesionale, udhëzime dhe mbështetje për institucione të tjera të fushës së mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, muze, njësi të vetëqeverisjes lokale, institucione kishtare dhe fetare, si dhe për subjekte të shumta të përfshira në proceset e hulumtimit, konservimit dhe menaxhimit të pasurive kulturore. Njëkohësisht, u vendosën dhe u thelluan forma të ndryshme të bashkëpunimit institucional përmes nënshkrimit të memorandumeve të bashkëpunimit me institucione dhe organizata të ngjashme, duke krijuar mundësi shtesë për shkëmbimin e përvojave dhe njohurive.
Gjatë periudhës së kaluar, drejtori, mr Aleksandar Jordanoski, zhvilloi një numër të madh takimesh pune me ministra, përfaqësues të Qeverisë, deputetë, kryetarë komunash, drejtorë të institucioneve kombëtare dhe lokale, si dhe me përfaqësues të bashkësive fetare, institucioneve shkencore e profesionale, organizatave vendore dhe ndërkombëtare dhe aktorëve të tjerë të rëndësishëm në fushën e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore. Këto takime kishin për qëllim avancimin e bashkëpunimit ndërinstitucional, sigurimin e mbështetjes për realizimin e prioriteteve strategjike të institucionit, koordinimin e projekteve dhe nismave të përbashkëta, si dhe promovimin e rëndësisë së trashëgimisë kulturore si interes kombëtar. Në këtë mënyrë u forcua edhe më tej pozita e Qendrës Kombëtare të Konservimit si institucion kombëtar amë dhe partner i rëndësishëm në hartimin dhe zbatimin e politikave në fushën e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore.
Veçanërisht e rëndësishme është se në vitin 2026, për herë të parë në historinë e funksionimit të Qendrës Kombëtare të Konservimit, realizimi i programit vjetor po zhvillohet përmes sistemit të buxhetit të deleguar nga Ministria e Kulturës dhe Turizmit. Rezultatet e deritanishme tregojnë një menaxhim të suksesshëm të këtij modeli financimi nga drejtori Jordanoski, realizimin në kohë të detyrave programore dhe përdorimin me përgjegjësi të mjeteve në dispozicion, gjë që përbën një konfirmim shtesë të kapaciteteve institucionale të institucionit. Njëkohësisht, krahas realizimit të aktiviteteve aktuale, po punohet intensivisht edhe në përgatitjen e Projekt-programit Vjetor të Punës për vitin 2027, me qëllim planifikimin në kohë të projekteve të ardhshme, sigurimin e vazhdimësisë në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe forcimin e mëtejshëm të rolit të institucionit si institucioni kombëtar përgjegjës në këtë fushë.
Përveç mbrojtjes së drejtpërdrejtë të trashëgimisë kulturore, gjatë vitit të kaluar u rrit ndjeshëm edhe dukshmëria publike e Qendrës Kombëtare të Konservimit. Përmes informimit të rregullt të publikut, prezantimit të aktiviteteve të realizuara, organizimit të ngjarjeve profesionale dhe pjesëmarrjes në konferenca dhe takime shkencore, institucioni e afroi punën e tij me publikun e gjerë dhe kontribuoi në rritjen e ndërgjegjësimit për rëndësinë e trashëgimisë kulturore, e në veçanti të veprimtarisë dhe profesionit të konservimit.
Vëmendje e veçantë iu kushtua edhe promovimit ndërkombëtar të trashëgimisë kulturore maqedonase përmes pjesëmarrjes në konferenca shkencore ndërkombëtare, takime dhe prezantime brenda dhe jashtë vendit, ku u prezantuan rezultatet e hulumtimeve dhe projekteve të realizuara nga një pjesë e punonjësve të institucionit. Gjithashtu, Qendra Kombëtare e Konservimit ishte mikpritëse e vizitave profesionale dhe takimeve të punës me ekspertë të shquar vendas dhe të huaj në fushën e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, me ç’rast u shkëmbyen përvoja dhe qasje bashkëkohore në veprimtarinë konservuese. Në këtë mënyrë, Qendra Kombëtare e Konservimit e forcoi edhe më tej pozitën e saj si institucion shkencor dhe profesional me rëndësi në rajon.
Viti i kaluar dëshmoi se mbrojtja e trashëgimisë kulturore nuk zhvillohet vetëm në lokalitetet arkeologjike, kishat, manastiret, xhamitë, hamamet, objektet historike dhe monumentet e tjera. Ajo fillon edhe brenda vetë institucionit, përmes krijimit të kushteve më të mira të punës, organizimit më efikas, përcaktimit të prioriteteve të qarta dhe zbatimit të një qasjeje profesionale. Pikërisht për këtë arsye, rezultatet e kësaj periudhe nuk maten vetëm me numrin e aktiviteteve dhe projekteve të realizuara, por edhe me krijimin e parakushteve për një punë edhe më të suksesshme në të ardhmen.
Një vit më vonë, Qendra Kombëtare e Konservimit vazhdon rrugëtimin e saj me një vizion të qartë, energji të re dhe përkushtim të palëkundur ndaj misionit të saj. Nën drejtimin e mr Aleksandar Jordanoskit, institucioni vazhdon procesin e modernizimit, rritjes së profesionalizmit, avancimit të ekspertizës dhe afirmimit të rolit të tij, duke mbetur besnik ndaj detyrës së tij themelore – studimit, mbrojtjes dhe ruajtjes së trashëgimisë kulturore si një pasuri e paçmueshme për brezat e sotëm dhe të ardhshëm. Viti i kaluar ishte një vit pune intensive, ndryshimesh dhe rezultatesh konkrete. Mbi të gjitha, ishte një vit në të cilin Qendra Kombëtare e Konservimit dëshmoi se me përkushtim, vizion dhe punë të përbashkët mund t’u përgjigjet me sukses sfidave të kohës bashkëkohore dhe të vazhdojë të jetë një nga institucionet kryesore në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore.
Përgatiti:
Dr. Jehona Spahiu Jançevska, historiane e artit –këshilltare e konservimit për trashëgiminë artistike të periudhës bizantine dhe pasbizantine (shek. IX–XVIII), si dhe udhëheqëse e Sektorit për Hulumtim dhe Projektim Konservues të Trashëgimisë Kulturore të Paluajtshme.
